Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti Hesabı

Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti Hesabı

Yazar: Eyüp Tulûhan ETKER · Son Güncelleme: Haziran 2026

Fazla çalışma haftalık 45 saatlik yasal sınırı aşan çalışmadır ve normal saat ücretinin %50 zamlı (1,5 kat) hâliyle ödenir; sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenen sürenin 45’e kadar aşılması ise fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamlı ödenir. Bu hesap, MYK Seviye 6 Sınavı ve İMD Çıkmış Sorular içinde sık çıkar.
Konu, Mesleki Yeterlilik Belgesi Sınavı kapsamındaki A1 biriminin tipik hesaplama başlıklarındandır. Aşağıda formülü, çözümlü örneği, yıllık 270 saat sınırını ve sık yapılan hataları bulacaksınız.

• Fazla çalışma: Haftalık 45 saati aşan kısım; %50 zamlı (saat ücreti × 1,5).
• Fazla sürelerle çalışma: Sözleşmedeki süre 45’in altındaysa 45’e kadar olan aşım; %25 zamlı (× 1,25).
• Saatlik ücret: Aylık brüt ücret ÷ 225 (30 gün × 7,5 saat).
• Yıllık sınır: Fazla çalışma yılda 270 saati aşamaz.
• Onay: İşçinin yazılı onayı gerekir; zam yerine serbest zaman seçilebilir.

Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Nedir?

Fazla çalışma, kanuni haftalık 45 saatin aşılması; fazla sürelerle çalışma ise haftalık sürenin sözleşmeyle 45 saatin altında kararlaştırıldığı durumda 45 saate kadar yapılan ek çalışmadır. Ayrımı belirleyen tek eşik 45 saattir.
İlk durumda zam oranı %50, ikinci durumda %25’tir. Her ikisi de işçinin yazılı onayına bağlıdır.

Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Hesaplanır? (Formül)

Fazla çalışma ücreti, normal saat ücretinin 1,5 katının fazla çalışılan saatle çarpımıdır; fazla sürelerle çalışmada çarpan 1,25’tir. Normal saat ücreti, aylık brüt ücretin 225’e bölünmesiyle bulunur.
Normal saat ücreti = Aylık brüt ücret ÷ 225
Fazla çalışma ücreti = Normal saat ücreti × 1,5 × fazla çalışılan saat
Fazla sürelerle çalışma ücreti = Normal saat ücreti × 1,25 × saat

💡 İMD Sınav Notu: Zam oranlarını karıştırmayın: fazla çalışma %50 (×1,5), fazla sürelerle çalışma %25 (×1,25). Saatlik ücret aylık brütün 225’e bölümüdür (30 × 7,5).

İMD Sınavının Klasik Tuzağı: Fazla Çalışma mı, Fazla Sürelerle Çalışma mı?

İki kavramın ayrımı tek bir rakamda düğümlenir: 45 saat. Haftalık 45 saati aşan kısım %50 zamlı fazla çalışmadır; haftalık süre sözleşmeyle 45’in altında (örneğin 40 saat) belirlenmişse, 45 saate kadar olan aşım %25 zamlı fazla sürelerle çalışmadır.
Örneğin sözleşmede 40 saat çalışan bir işçi 44 saat çalışırsa, aradaki 4 saat fazla sürelerle çalışmadır (%25). Aynı işçi 48 saat çalışırsa; 40–45 arası 5 saat %25, 45 üstü 3 saat %50 zamlıdır.

⚠️ Sınavda Çıkabilir: Haftalık 45 saatin altı %25 (fazla süre), üstü %50 (fazla çalışma). “Tüm fazla mesai %50 zamlıdır” ifadesi yanlıştır; sözleşmedeki haftalık süre belirleyicidir.

Adım Adım Çözümlü Örnek

Bir işçinin fazla çalışma ücretini birlikte hesaplayalım.

Örnek: 10 saat fazla çalışma

• Aylık brüt ücret (örnek): 45.000 TL (2026 brüt asgari ücretin üstünde).
• Normal saat ücreti: 45.000 ÷ 225 = 200 TL.
• Fazla çalışma (haftalık 45 üstü): 10 saat.
• Ücret: 200 × 1,5 × 10 = 3.000 TL (brüt).

Aynı işçi bu 10 saati “fazla sürelerle çalışma” kapsamında yapsaydı (%25): 200 × 1,25 × 10 = 2.500 TL olurdu. Aradaki fark, zam oranının doğru seçilmesinin önemini gösterir.

💡 İMD Sınav Notu: Ücret tutarları değişir; 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL’dir ve örnekler bu tabanın altına inemez. Sınavda genelde oran (%50/%25) ve formül sorulur; güncel rakamı SGK/İŞKUR’dan teyit edin.

Yıllık Sınır ve Onay: Fazla Çalışmanın Şartları

Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı şarttır ve yıllık toplam fazla çalışma süresi 270 saati aşamaz. İşçi, zamlı ücret yerine serbest zaman da talep edebilir.
Serbest zaman kullanımında işçi, her fazla çalışma saati için 1,5 saat, her fazla sürelerle çalışma saati için 1,25 saat serbest zaman kullanır.
Devamı için: Çalışma süreleri, denkleştirme ve ara dinlenme ve 4857 sayılı İş Kanunu: temel kavramlar yazılarımıza göz atın.

Kısa Alıştırma

Aşağıdakileri kendin çöz, sonra deneme testinde farklı sayılarla dene:

• Aylık brüt 54.000 TL olan bir işçinin 8 saat fazla çalışma ücreti kaç TL’dir?
• Sözleşmesi 42 saat olan işçi 44 saat çalışırsa, 2 saatlik aşım hangi oranla ödenir?

Cevaplar kısaca: birincisinde saatlik 54.000 ÷ 225 = 240 TL, fazla çalışma 240 × 1,5 × 8 = 2.880 TL brüt; ikincisinde aşım 45 saatin altında kaldığı için %25 (fazla sürelerle çalışma) oranıyla ödenir.

Sık Yapılan Hatalar

• Oranları karıştırmak. Fazla çalışma %50, fazla sürelerle çalışma %25.
• Saatlik ücreti yanlış bölmek. Aylık brüt 225’e bölünür (30 × 7,5), 240’a değil.
• 270 saat sınırını unutmak. Yıllık fazla çalışma 270 saati aşamaz.
• Yazılı onayı atlamak. Fazla çalışma işçinin yazılı onayına bağlıdır.

Sık Sorulan Sorular

Not: imdseviye6.com.tr bağımsız bir çalışma/deneme platformudur; resmî bir kurumun sitesi değildir. Ücretler ve mevzuat değişebileceğinden güncel hükümleri 4857 sayılı İş Kanunu metninden ve SGK/İŞKUR’dan teyit edin.