Çalışma Süreleri, Denkleştirme ve Ara Dinlenme
4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür.
Günlük çalışma her durumda 11 saati, gece dönemi çalışması ise (istisnalar hariç) 7,5 saati aşamaz. Çalışma arasında verilen ara dinlenmeler çalışma süresinden sayılmaz. Bu limitler İMD Seviye 6 sınavının A1 biriminde sık çıkar.
- Haftalık süre: En çok 45 saat (eşit bölünür).
- Günlük sınır: En çok 11 saat (denkleştirmede bile aşılamaz).
- Gece çalışması: En çok 7,5 saat (sağlık, turizm gibi istisnalar hariç).
- Denkleştirme dönemi: Kural olarak 2 ay; toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar.
- Ara dinlenme: 4 saate kadar 15 dk, 4–7,5 saat 30 dk, 7,5 saatten fazla 60 dk.
Haftalık ve Günlük Çalışma Süreleri
Genel kural: haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmamışsa günlere eşit bölünür. Aşağıdaki tablo temel sınırları özetler.
| Kalem | Azami sınır | Not |
|---|---|---|
| Haftalık çalışma süresi | 45 saat | Üst sınır; daha az olabilir |
| Günlük çalışma süresi | 11 saat | Denkleştirmede bile aşılamaz |
| Gece dönemi çalışması | 7,5 saat | Sağlık, turizm vb. istisnalar hariç |
| Telafi çalışması (günlük) | 3 saat | Günlük 11 saati aşmamak kaydıyla |
💡 İMD Sınav Notu: Haftalık 45 saat, aksi kararlaştırılmamışsa günlere eşit bölünür. “Her zaman eşit bölünür” ifadesi yanlıştır; sözleşmeyle farklı dağıtılabilir.
Denkleştirme süresi nedir?
Denkleştirme, çalışma süresinin bazı haftalar 45 saatin üstüne çıkarılıp bazı haftalar altına indirilmesidir. Belirlenen dönemdeki haftalık ortalama 45 saati aşmadığı sürece geçerlidir.
- Denkleştirme dönemi kural olarak en çok 2 ay,
- Toplu iş sözleşmesi varsa 4 aya kadar uzatılabilir,
- Bu süre içinde günlük çalışma yine 11 saati aşamaz.
⚠️ Sınavda Çıkabilir: Denkleştirmede ortalama 45 saati aşmadığı sürece, 45 saatin üstüne çıkılan haftalar fazla çalışma sayılmaz.
Telafi çalışması nedir?
Telafi çalışması, zorunlu nedenlerle işin durması, tatil öncesi/sonrası ya da işçinin talebiyle izin verilmesi gibi hâllerde eksik kalan çalışmanın sonradan yaptırılmasıdır.
- Telafi çalışması günde 3 saatten fazla olamaz (günlük 11 saat sınırı aşılamaz),
- Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz,
- Telafi çalışması fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz.
Gece Çalışma Esasları
Gece dönemi, genel olarak 20.00–06.00 saatleri arasıdır. Bu dönemde işçilerin çalışması en çok 7,5 saat olabilir.
Sağlık hizmetleri, turizm ve özel güvenlik gibi bazı işlerde, işçinin yazılı onayıyla bu sınır farklı uygulanabilir. Bu istisnalar dışında 7,5 saat tavanı esastır.
💡 İMD Sınav Notu: Gece çalışması süresi (sağlık ve turizm gibi istisnalar hariç) 7,5 saati geçemez. Bu, sık sorulan bir çeldiricidir.
Ara Dinlenme Süreleri ve Şartları
Ara dinlenme, günlük çalışmanın ortasında verilen mola süresidir ve günlük çalışma süresine göre belirlenir.
| Günlük çalışma süresi | En az ara dinlenme |
|---|---|
| 4 saat veya daha az | 15 dakika |
| 4 saatten fazla – 7,5 saate kadar | 30 dakika (yarım saat) |
| 7,5 saatten fazla | 60 dakika (bir saat) |
Bu süreler asgaridir; sözleşmeyle artırılabilir. Ara dinlenme aralıksız verilmesi esas olsa da, iklim, mevsim ve işin gereğine göre bölünerek de kullandırılabilir.
⚠️ Sınavda Çıkabilir: Ara dinlenme süreleri çalışma süresinden sayılmaz. Yani mola, günlük mesai hesabına dâhil edilmez.
Devamı için: 4857 sayılı İş Kanunu: temel kavramlar ve Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti hesabı yazılarımıza göz atın.
Sık Sorulan Sorular
Ara dinlenmesi bölünerek kullandırılabilir mi?
Evet. Ara dinlenme aralıksız verilmesi esas olmakla birlikte iklim, mevsim ve işin gereğine göre bölünerek de kullandırılabilir.
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar ne sayılır?
Kural olarak haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır. Ancak denkleştirme uygulanıyorsa ve dönem ortalaması 45 saati aşmıyorsa, o haftalar fazla çalışma sayılmaz.
Gece çalışmasının sınırı nedir?
Gece dönemi çalışması, sağlık ve turizm gibi istisnalar dışında en çok 7,5 saattir.
Telafi çalışması fazla mesai sayılır mı?
Hayır. Telafi çalışması fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz; günde 3 saati ve günlük 11 saati aşamaz, tatil günlerinde yaptırılamaz.
Not: imdseviye6.com.tr bağımsız bir çalışma/deneme platformudur; resmî bir kurumun sitesi değildir. Mevzuat değişebileceğinden güncel hükümleri 4857 sayılı İş Kanunu metninden ve yetkili kaynaklardan teyit edin.
Süreleri ve limitleri öğrendin, şimdi pekiştir. Ücretsiz deneme testiyle çalışma süreleri ve ara dinlenme konusundaki seviyeni ölç; her denemede sayılar değişir, böylece ezber değil yöntem pekişir.
Tüm konuların soru bankasına erişmek için ücretsiz üyelik oluştur.