İş Sözleşmesi Türleri Nelerdir?
İş sözleşmesi türlerini bilmek, yalnızca bir mevzuat maddesini ezberlemek değildir; bir işçinin güvencesini, tazminat haklarını ve geleceğini belirleyen temel ayrımı kavramaktır. İşte bu yüzden bu konu, İş ve Meslek Danışmanı Seviye 6 ekspertizinin kalbinde yer alır.
Sıradan bir özet değil, danışanını doğru yönlendirebilen bir uzmanın bakış açısıyla yaklaşıyoruz: bir danışmanın “bu sözleşme belirli mi belirsiz mi, deneme süresi ne kadar?” sorusuna anında ve doğru yanıt verebilmesi gerekir. Bu rehber, İMD Seviye 6 sınav soruları ile çıkmış sınav sorularındaki bu kritik ayrımları sınav notlarıyla netleştirir.
İş sözleşmeleri genel olarak süreye göre (belirli/belirsiz) ve çalışma biçimine göre (tam/kısmi süreli vb.) sınıflandırılır; deneme kaydı ise bunların üzerine eklenen bir koşuldur.
- Belirsiz süreli: Bitiş tarihi belli olmayan; asıl/genel sözleşme türü.
- Belirli süreli: Objektif neden gerektirir; bitiş tarihi/işi bellidir.
- Deneme süreli: En çok 2 ay (toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar).
- Çalışma biçimine göre: Tam süreli, kısmi süreli, çağrı üzerine, uzaktan.
- Zincirleme yasağı: Esaslı neden olmadan tekrarlanan belirli süreli sözleşme, belirsiz süreli sayılır.
Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Nedir?
Belirsiz süreli sözleşme, sona erme tarihi önceden belli olmayan sözleşmedir. İş ilişkilerinde asıl ve genel tür budur; bir sözleşme açıkça belirli süreli yapılmadıysa belirsiz süreli kabul edilir.
İş güvencesi, ihbar ve kıdem tazminatı gibi haklar büyük ölçüde bu tür üzerinden işler.
Belirli Süreli İş Sözleşmesi Nedir?
Belirli süreli sözleşme, belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olguya bağlı olarak süresi önceden belli olan sözleşmedir. Ancak yapılabilmesi için objektif (esaslı) bir neden gerekir; örneğin mevsimlik bir iş ya da belirli bir projenin tamamlanması.
⚠️ Sınavda Çıkabilir: Esaslı bir neden olmadıkça belirli süreli sözleşme zincirleme (üst üste) yapılamaz. Yapılırsa, sözleşme başından itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Bu, en sık sorulan çeldiricilerden biridir.
Deneme Süreli İş Sözleşmesi Kaç Aydır?
Deneme süresi, tarafların birbirini değerlendirmesi için sözleşmeye konulan bir kayıttır. Süresi en çok 2 aydır; toplu iş sözleşmesi varsa 4 aya kadar uzatılabilir.
Deneme süresinde fesih nasıl olur?
- Taraflar deneme süresi içinde sözleşmeyi bildirim süresi olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir,
- Ancak işçinin çalıştığı günlerin ücreti ve diğer hakları saklıdır,
- Deneme süresi, kıdem hesabında dikkate alınır (süre işlemeye devam eder).
💡 İMD Sınav Notu: Deneme süresi en çok 2 ay, toplu iş sözleşmesiyle 4 ay. Bu sürede fesih bildirimsiz ve tazminatsızdır; ama çalışılan günlerin ücreti ödenir.
Çalışma Biçimine Göre Sözleşme Türleri
Süre ayrımının yanında, çalışmanın biçimine göre de türler vardır:
| Tür | Kısa tanım |
|---|---|
| Tam süreli | Haftalık normal çalışma süresinin tamamının çalışıldığı sözleşme |
| Kısmi süreli (part-time) | Normal çalışmanın önemli ölçüde altında çalışma |
| Çağrı üzerine | İşçinin işverenin çağrısıyla iş gördüğü tür |
| Uzaktan çalışma | İşin işyeri dışında, teknolojik araçlarla yürütülmesi |
Devamı için: 4857 sayılı İş Kanunu: temel kavramlar ve Kıdem tazminatı: şartları ve hesabı yazılarımıza göz atın.
Sık Sorulan Sorular
Bir sözleşme belirli süreli mi belirsiz süreli mi sayılır?
Açıkça ve objektif nedenle belirli süreli yapılmadıysa belirsiz süreli sayılır. Belirsiz süreli, asıl ve genel türdür.
Deneme süresi en çok kaç aydır?
En çok 2 aydır; toplu iş sözleşmesi varsa 4 aya kadar uzatılabilir.
Deneme süresinde işten çıkarılan işçi tazminat alır mı?
Deneme süresinde fesih bildirimsiz ve tazminatsızdır; ancak işçinin çalıştığı günlerin ücreti ve diğer hakları ödenir.
Belirli süreli sözleşme üst üste yapılabilir mi?
Esaslı bir neden olmadıkça yapılamaz. Aksi halde sözleşme başından itibaren belirsiz süreli kabul edilir.
Kısmi süreli (part-time) sözleşme nedir?
İşçinin normal haftalık çalışma süresinin önemli ölçüde altında çalıştığı sözleşmedir.
Örnek Sınav Soruları
Soru 1. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre deneme süreli bir iş sözleşmesinde deneme süresi en çok ne kadar olabilir (toplu iş sözleşmesi yoksa)?
- A) 15 gün
- B) 1 ay
- C) 2 ay
- D) 4 ay
Soru 2. Esaslı bir neden olmaksızın birbirini izleyen (zincirleme) belirli süreli iş sözleşmeleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Geçerli sayılır ve aynen uygulanır
- B) Baştan itibaren belirsiz süreli kabul edilir
- C) Otomatik olarak feshedilir
- D) Deneme süreli sözleşmeye dönüşür
Not: imdseviye6.com.tr bağımsız bir çalışma/deneme platformudur; resmî bir kurumun sitesi değildir. Mevzuat değişebileceğinden güncel hükümleri 4857 sayılı İş Kanunu metninden ve yetkili kaynaklardan teyit edin.
Bilgiyi okudun; şimdi onu ekspertize dönüştür. Ücretsiz deneme testiyle iş sözleşmesi türlerindeki seviyeni ölç; her denemede sorular değişir, böylece ezber değil gerçek yetkinlik pekişir.
Tüm konuların soru bankasına ve gelişim arşivine erişmek için ücretsiz üyelik oluştur.