Engelli ve Eski Hükümlü Çalıştırma Kotası Hesabı

Engelli ve Eski Hükümlü Çalıştırma Kotası Hesabı

Yazar: Eyüp Tulûhan ETKER · Son Güncelleme: Haziran 2026

4857 sayılı İş Kanunu’na göre 50 ve daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerleri %3 engelli, kamu işyerleri ise %4 engelli ve %2 eski hükümlü çalıştırmak zorundadır. Kesirli sonuçlarda yarımdan (0,5) büyük kesir tam sayıya tamamlanır. Bu hesap MYK Seviye 6 Sınavı ve İMD Çıkmış Sorular içinde sık çıkar.
Konu, Mesleki Yeterlilik Belgesi Sınavı kapsamında dezavantajlı grupların istihdamının en somut hesap başlığıdır. Aşağıda oranları, formülü ve çözümlü örnekleri bulacaksınız.

• Eşik: Aynı il sınırında 50 ve daha fazla işçi çalıştırmak.
• Özel sektör: %3 engelli (eski hükümlü zorunluluğu yoktur).
• Kamu: %4 engelli + %2 eski hükümlü.
• Yuvarlama: Yarıma kadar olan kesir dikkate alınmaz; yarımı geçen tama tamamlanır.
• Amaç: Dezavantajlı grupların istihdamını güvenceye almak.

Engelli ve Eski Hükümlü Kotası Nedir?

Kota, belirli sayının üzerinde işçi çalıştıran işyerlerine, işgücünün belli bir oranını engelli veya eski hükümlü bireylerden oluşturma yükümlülüğü getiren yasal zorunluluktur. Amaç, dezavantajlı grupların istihdama katılımını güvence altına almaktır.
Kota, işyerinin özel sektör ya da kamu olmasına göre farklı oranlarda uygulanır ve işçi sayısı aynı il sınırları içinde toplanarak hesaplanır.

Engelli ve Eski Hükümlü Çalıştırma Oranları Nelerdir?

Oranlar sektöre göre değişir: özel sektörde 50+ işçi için %3 engelli; kamuda %4 engelli ve ayrıca %2 eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu vardır. Eski hükümlü kotası özel sektör için aranmaz.

💡 İMD Sınav Notu: Kısa kod: özel sektör %3 engelli; kamu %4 engelli + %2 eski hükümlü. Eşik, aynı il sınırında 50 işçidir.

Kota Nasıl Hesaplanır? (Formül)

Kota, işyerindeki toplam işçi sayısının ilgili oranla çarpımıdır; çıkan kesirli sayı yuvarlanır. Yarıma kadar olan kesir dikkate alınmaz, yarımı aşan kesir bir üst tam sayıya tamamlanır.
Engelli kotası = Toplam işçi sayısı × oran (özel %3, kamu %4)
Eski hükümlü kotası (kamu) = Toplam işçi sayısı × %2

⚠️ Sınavda Çıkabilir: Özel sektörde eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu yoktur; %2 eski hükümlü kotası yalnızca kamu içindir. “Özel sektör de %2 eski hükümlü çalıştırır” ifadesi yanlıştır.

Adım Adım Çözümlü Örnek

İki farklı işyerinin kotasını hesaplayalım.

Örnek 1: Özel sektörde 120 işçi

• Toplam işçi: 120 (50’nin üstünde, kota var).
• Engelli kotası: 120 × %3 = 3,6.
• Yuvarlama: 3,6 → 0,5’ten büyük kesir tama tamamlanır → 4 engelli işçi.

Örnek 2: Kamuda 200 işçi

• Engelli kotası: 200 × %4 = 8 engelli.
• Eski hükümlü kotası: 200 × %2 = 4 eski hükümlü.

💡 İMD Sınav Notu: Kesirli sonuçlarda kural nettir: 0,5 ve üzeri tama tamamlanır, altı dikkate alınmaz. Örn. 3,6 → 4; 3,4 → 3.

Kısa Alıştırma

Aşağıdakileri kendin çöz, sonra deneme testinde farklı sayılarla dene:

• Özel sektörde 90 işçi çalıştıran bir işyeri kaç engelli işçi çalıştırmak zorundadır?
• Kamuda 150 işçi için engelli ve eski hükümlü kotaları kaçar kişidir?

Cevaplar kısaca: birincisi 90 × %3 = 2,7 → 3 engelli; ikincisi 150 × %4 = 6 engelli ve 150 × %2 = 3 eski hükümlü.

Sık Yapılan Hatalar

• 50 işçi eşiğini atlamak. Kota, 50 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerleri içindir.
• Özel sektöre eski hükümlü kotası eklemek. Eski hükümlü %2 yalnızca kamudadır.
• Yuvarlamayı yanlış yapmak. 0,5 ve üzeri tama tamamlanır, altı sayılmaz.
• Oranları karıştırmak. Özel %3, kamu %4 engelli.

Sık Sorulan Sorular